Eksponat grudnia 2019

Szabla Mandinka (Mandingo)

materiał: stal/żelazo (?), skóra, włókno naturalne; wymiary: dł. 65 cm (całkowita); data i miejsce powstania: początek XX wieku, Afryka; nr inwentarzowy: MZ/268/Et

 

W zbiorach Muzeum Miejskiego w Zabrzu znajduje się kilka ciekawych przykładów wyrobów użytkowych, pochodzących spoza kontynentu europejskiego.

W niniejszym szkicu przedstawię szablę będącą jedynym w zbiorach Muzeum obiektem związanym ze sztuką Afryki. Ze względu na brak szczegółowej informacji o drodze jaką szabla przebyła z miejsca swego powstania do Zabrza przedstawione dane pochodzą z analizy podobnych przykładów broni jakie dostępne są w zasobach muzealnych oraz publikacjach. Zainteresowanie sztuką Afryki rozpoczęło się na początku XX wieku, dotyczyło to zarówno kręgów naukowców i kolekcjonerów, jak i zwykłych podróżników pragnących przywieźć z egzotycznych wojaży pamiątkę. Wydaje się, że prezentowana szabla trafiła do Zabrza właśnie za pośrednictwem nieznanego bliżej podróżnika/ turysty.

*

Szabla trafiła do zbiorów Muzeum w 1946 roku, jako jeden z sześciu przedmiotów pochodzenia pozaeuropejskiego zakupionych od mieszkańca Zabrza. Oprócz szabli, do zbiorów trafiły jeszcze: pas wschodni, pistolet bałkański/turecki, sztylet afrykański w skórzanej pochwie, sztylet turecki oraz maska afrykańska. Obecnie w zbiorach Działu Kultury Muzeum Miejskiego w Zabrzu znajduje się jedynie pas wschodni i omawiana szabla. Pozostałe przedmioty w 1951 roku przekazano do Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu oraz Muzeum Zamkowego w Pszczynie.

 

Co mówi sam przedmiot? Szable zaliczamy do długiej siecznej broni białej przeznaczonej do zadawania cięć i pchnięć. Omawiany egzemplarz to szabla afrykańska prawdopodobnie* wykonana została ze stali lub żelaza metodą kucia. Charakteryzuje się lekko wygiętą ku górze głownią. Klinga szabli w części sztychowej poszerzona. Rękojeść szabli oprawiona jest w skórę, dwupolowa, zakończona metalową, kwadratową głowicą wystającą poza oprawę. Szabla umieszczona jest w uszytej ze skóry pochwie, zdobionej ornamentem geometrycznym złożonym z powtarzających się układów różnej szerokości linii prostych oraz kółek, wykonanych w kolorach: zielonym, czarnym, pomarańczowym oraz bordowym. Dodatkową ozdobę pochwy stanowią cztery guzy, z których dwa pokryte zostały geometryczną plecionką wykonaną z naturalnych włókien w kolorach czarnym oraz kremowym. Całość uzupełniają skórzane pasy/klapy zdobione w geometryczne ornamenty powstałe poprzez nacinanie skóry i jej częściowe barwienie. Do pochwy przytwierdzony jest duży chwost złożony ze skórzanych frędzli ujętych w węzeł zdobiony taką samą plecionką, jaka występuje na guzach.

*

Porównując prezentowany egzemplarz broni z innymi można łączyć ją z szablami użytkowanymi przez grupę etniczną Mandinka (Mandingo) zamieszkującą Afrykę Zachodnią. Jej członkowie zamieszkują tereny Senegalu, Gambii, Gwinei Bissau, Beninu i Ghany. Pierwotną ojczyzną Mandinka były najprawdopodobniej urodzajne tereny dorzecza Nigru, skąd lud ten rozprzestrzenił się na zachód i południe między XIII, a XVI stuleciem n.e. Do tradycyjnych zajęć Mandinka zalicza się rolnictwo i rybołówstwo.

 

* ze względu na zapieczenie, nie jest możliwe wyciągnięcie szabli z pochwy

 

Urszula Wieczorek

 



Liczba gości na stronie: 5102690
Projekt i wykonanie serwisu agencja red Jungle