Eksponat kwietnia 2020

Modlitewniki „Droga do Nieba” oraz „Weg zum Himmel” ks. Ludwika Skowronka – MZ 6622/H, MZ 7641/H, MZ 8301/H, MZ 8753/H, MZ 8873/H, MZ 9572/H

Wśród eksponatów zgromadzonych przez Muzeum Miejskie w Zabrzu odrębną grupę stanowią różnego rodzaju druki religijne. Spośród nich szczególną uwagę warto zwrócić na jeden z bardziej popularnych, jakim jest „Droga do Nieba” oraz w niemieckiej wersji językowej „Weg zum Himmel”.

9572

7641

Książeczki do nabożeństwa różnego rodzaju cieszyły się dużą popularnością wśród mieszkańców Górnego Śląska. Najwięcej modlitewników pojawiło się w okresie między 1840 a 1914 rokiem. Były one wydawane na tym terenie w językach: polskim, niemieckim i czeskim, zaś ich autorami byli w większości proboszczowie opracowujący je dla potrzeb swoich parafian. Tytuły modlitewników były różne, wśród nich pojawia się również „Droga do Nieba” oraz niemieckojęzyczna wersja „Weg zum Himmel”. Pod takim tytułem swe książeczki wydawali np. ks. Ignacy Böhm (modlitewniki wydane do 1920 r. we Wrocławiu i na Górze Świętej Anny), czy T. Nowacki (Mikołów 1873), ks. Johannes Chrząszcz (1926/1927 Góra Świętej Anny). Podobne modlitewniki, pod tym samym tytułem ukazywały się także poza Śląskiem np. w Wilnie (1731), w Krakowie (1863), Poznaniu (1871), Pelplinie (1877), Warszawie (1893), Kevelaer (ok. 1933).

Spośród wszystkich tych modlitewników największą popularność zyskała jednak „Droga do Nieba” autorstwa ks. Ludwika Skowronka (1859–1934). Duchowny ten w latach 1889–1922 pełnił posługę proboszcza w Bogucicach k. Katowic. Był aktywnym duszpasterzem, wydawcą książek i druków religijnych oraz budowniczym kościołów. Widząc tragiczny stan edukacji i wiedzy religijnej wśród powierzonych sobie wiernych, szczególnie zaangażował się w rozwój oświaty i czytelnictwa, zachęcając parafian do czytania prasy katolickiej, takiej jak m.in. „Posłaniec”, „Gazeta Katolicka”, „Posłaniec Katolicki” czy „Głos Ludu Górnośląskiego”. Kierując się potrzebami duchowymi wiernych zarówno tych polsko- jak i niemieckojęzycznych, ks. Skowronek opracował modlitewnik w języku polskim i niemieckim, znany jako „Droga do Nieba” oraz „Weg zum Himmel”. Pierwsze wydanie tego modlitewnika (w języku polskim i niemieckim) ukazało się w 1902/1903 roku. „Droga do Nieba” została zatwierdzona do druku przez kardynała Georga Koppa w 1902 roku (Imprimatur do polskiego wydania z 27 października 1902 r., zaś do niemieckiego – z 24 lipca 1902 r.), druk ukończono jednak w 1903 roku.

4905

Modlitewnik w języku niemieckim „Weg zum Himmel” nie jest tłumaczeniem polskojęzycznej „Drogi do Nieba”. Są to dwie zupełnie inne wersje modlitewnika. Należy jednak zaznaczyć, że obie wersje posiadały sporo tych samych modlitw, oprócz tego ok. 40 pieśni miało wspólne melodie. Dlatego też modlitewnik ten przed II wojną zaspakajał potrzeby dwujęzycznego duchowieństwa na Górnym Śląsku.

6622

W „Drodze do Nieba” zgromadzone zostały najbardziej znane na Śląsku modlitwy i pieśni. Treść modlitewnika została podzielona na dwie części: pierwsza z nich zawiera modlitwy ujęte w formę czternastu działów, druga zaś zawiera pieśni kościelne. Oprócz tego książeczka zawiera liczne rady, wskazówki, przysłowia i zdania moralne, które miały przyczynić się do formowania u wiernych właściwych postaw ludzkich i chrześcijańskich w dziedzinie życia moralnego. Zgodnie z intencją autora, modlitewnik miał służyć do nabożeństwa domowego i kościelnego, a więc stanowić pomoc duszpasterską oraz pogłębiać życie religijne wiernych i dopomóc im w nawiązaniu kontaktu z Bogiem zarówno we wspólnocie Kościoła, jak i w życiu osobistym. Należy zaznaczyć również, iż ks. Ludwik Skowronek na bieżąco uaktualniał i poprawiał swoje dzieło w kolejnych wydaniach.

Oprócz powyższych książeczek ks. Skowronek opracował też kilka innych modlitewników opartych na „Drodze do Nieba” i „Weg zum Himmel”. Były to: „Droga do Nieba dla dzieci gotujących się do I spowiedzi i Komunii świętej”, „Droga do Nieba dla dzieci”, „Droga Krzyżowa, czyli nabożeństwo do męki Pana Jezusa według książeczki parafialnej Droga do Nieba”, „Gwiazda Betlejemska, czyli pieśni i modlitwy na Boże Narodzenie według książki parafialnej Droga do Nieba”, „Weg zum Himmel. Katholisches gebet- und Gesangbuch für den Schulgebrauch für Diözese Breslau”, „Weg zum Himmel. Beicht- und Kommunionbuch zugleich kath. Gebet- und Gesangbuch”.

8753

8301

Oba modlitewniki („Droga do Nieba” oraz „Weg zum Himmel”) do 1945 roku doczekały się kilkunastu wydań, jednakże ustalenie dokładnej ich liczby oraz wysokości poszczególnych nakładów jest obecnie niemożliwe. Ks. Ludwikowi Skowronkowi w pracy redakcyjnej pomagali wikariusze: ks. Wawrzyniec (Wenancjusz) Pucher, ks. Hugo Kwiotek (Quiotek), ks. Jan Melcer. Modlitewnik „Droga do Nieba” był rozprowadzany w setkach tysięcy egzemplarzy i stał się najchętniej i najczęściej używanym modlitewnikiem na Górnym Śląsku oraz w innych regionach Polski.

8873

Znany nam obecnie modlitewnik „Droga do Nieba” jest kilkukrotną gruntowną przeróbką książeczki ks. Ludwika Skowronka. Wydawany jest do czasów obecnych niemal każdego roku przez diecezjalne Wydawnictwo Św. Krzyża w Opolu. Po II wojnie światowej pierwszy raz wydany został w 1948 roku. Należy zaznaczyć, iż w 1989 roku wychodząc naprzeciw potrzebom mniejszości niemieckiej i ludności wyjeżdżającej do Niemiec opracowano także nową wersję niemieckojęzyczną modlitewnika „Weg zum Himmel”.

W zbiorach Muzeum Miejskiego w Zabrzu znajduje się 21 egzemplarzy tego najpopularniejszego modlitewnika na Górnym Śląsku. Są to wydania zarówno przed- jak i powojenne w języku polskim i niemieckim. Wśród tych ostatnich znajduje się m.in. egzemplarz wydrukowany w zapisie stenograficznym, opracowany przez nauczyciela Josepha Polotzka.

Anna Kulczyk



Liczba gości na stronie: 6148467
Projekt i wykonanie serwisu agencja red Jungle