Dział Kultury

- zasadniczy trzon zgromadzonych zbiorów związany jest z terenem Zabrza i jego najbliższą okolicą. Pierwsze nabytki pochodzą z 1935 roku, ze zbiorów ówczesnej Städtische Heimatstube Hindenburg. Do dziś zachowało się w dziale około 100 eksponatów z tego wczesnego - sprzed 1945 roku - okresu.

W swym obecnym organizacyjnie kształcie Dział Kultury powstał w 1995 roku na bazie wcześniej istniejących działów: Etnografii (od 1960 r.) i Kultury Regionu (od 1989 r.), uzupełniony dodatkowo częścią eksponatów pochodzących ze zlikwidowanego Działu Sztuki. Trzon tych praktycznie zamkniętych w chwili obecnej kolekcji etnograficznych stanowią przedmioty pozyskane głównie w latach 60. i 70. XX w.

Od 1995 roku swe zainteresowania Dział Kultury skupia głównie na dokumentowaniu kultury plebejsko-miejskiej ludności śląskiej ze zwróceniem szczególnej uwagi na teren miasta Zabrza.

W skład zbiorów działu wchodzi szereg kolekcji z zakresu kultury materialnej, jak i duchowej charakterystycznej dla terenu Zabrza i najbliższych okolic. Do najliczniejszych i najbardziej cennych należy zaliczyć kolekcje:

- mebli i sprzętów gospodarstwa domowego pochodzących z przełomu XIX/XX w. typowych dla górnośląskich środowisk robotniczych oraz w skromniejszym wyborze drobnomieszczańskich


Przy chłopskim i pańskim stole, 1985–1991

- narzędzi gospodarskich, związanych głównie z uprawą roli oraz hodowlą


Fin de siecle na Górnym Śląsku, 1994-1995

- przedmiotów związanych z drobnym handlem, rzemiosłem i usługami (elementy wyposażenia warsztatów: kołodzieja, bednarza, rymarza, krawca, szewca, ślusarza, tkacza, piekarza, modystki, fryzjera itp.)


Z tradycji piekarstwa, ciastkarstwa, cukiernictwa i piernikarstwa na Górnym Śląsku, 1997

- stroju ludowego, zwłaszcza kobiecego z końca XIX i pierwszej połowy XX w., pochodzących głównie z terenu Zabrza i jego dzielnic, uzupełnione zabytkami pozyskanymi z powiatów ościennych
- wyrobów rzemiosła artystycznego (porcelana użytkowa oraz artystyczna, szkło, kość słoniowa)


Czas rodzinny - nasze miejsce w świecie, 2001-2003

Począwszy od końca lat 80. XX wieku w sferze zainteresowań znalazły się zagadnienia związane z obecnymi na terenie Górnego Śląska mniejszościami etnicznymi, narodowościowymi, wyznaniowymi. Wynikiem tych zainteresowań są powstałe i gromadzone nadal kolekcje. Na szczególne podkreślenie – ze względu na rzadkość występowania – zasługuje, licząca około 30 pozycji kolekcja judaików, głównie przedmiotów religijnego kultu synagogalnego i domowego.

W ścisłym związku z regionem oraz profilem zainteresowań działu pozostaje kolekcja starej fotografii, głównie portretowej. Najstarsze z fotografii pochodzą z przełomu lat 70. i 80. XIX w. Cechuje je ogromna wartość poznawcza, pozwalająca na udokumentowanie życia codziennego i odświętnego różnych grup społecznych z terenu Górnego Śląska. Najcenniejszą jej część stanowią zdjęcia wykonane w zabrzańskich atelier fotograficznych, umożliwiające prowadzenie badań nad miejscową historią i rozwojem fotografii w kategorii zjawisk kulturowych.

Uzupełnienie zbiorów stanowi archiwum badawcze Działu Kultury zawierające materiały fotograficzne (klisze oraz zdjęcia), teksty z wywiadów terenowych oraz nagrania pozyskiwane w trakcie badań i penetracji terenowych prowadzonych od lat 60. XX w.

Kontakt z działem: